सिम्रौनगढको ऐतिहासिक गौरवले मात्रै पेट भरिँदैन, अब विकास चाहिन्छ

रामबाबु मेहता ।
राज्यको उपेक्षा, जमिन्दारी प्रवृत्ति र स्थानीय सरकारको कमजोर कार्यसम्पादनले सिम्रौनगढको समृद्धिको सम्भावना ओझेलमा परेको छ। इतिहासको गौरवमा रमाएर होइन, विकासको ठोस खाका बनाएर मात्रै सिम्रौनगढको भविष्य बदल्न सकिन्छ।
सिम्रौनगढ केवल एउटा नगरपालिका होइन, यो मधेशको ऐतिहासिक पहिचान, सांस्कृतिक गौरव, कृषि उत्पादन, व्यापारिक सम्भावना र पर्यटनको अपार अवसर बोकेको क्षेत्र हो। तर विडम्बना, यति धेरै सम्भावना हुँदाहुँदै पनि सिम्रौनगढले विकासको अनुभूति गर्न सकेको छैन। इतिहासले गौरव दिएको यो भूमि वर्तमानमा विकासको प्रतीक्षामा छ। प्रश्न उठ्छ—सिम्रौनगढ किन पछाडि पर्‍यो र यसको जिम्मेवारी कसले लिने?
वर्षौँदेखि राज्यको उपेक्षामा परेको सिम्रौनगढको विकास यात्रालाई विगतका राजनीतिक नेतृत्व, शासकीय सोच र स्थानीय शक्ति संरचनाबाट अलग गरेर हेर्न सकिँदैन। जमिन्दारी प्रवृत्ति, सीमित व्यक्तिको स्वार्थ, राजनीतिक संरक्षणवाद र जनताको वास्तविक आवश्यकताभन्दा व्यक्तिगत तथा गुटगत हितलाई प्राथमिकता दिने संस्कारले पनि यस क्षेत्रको विकासमा अवरोध सिर्जना गरेको छ। विकासको लाभ आम नागरिकसम्म पुर्‍याउनुपर्नेमा अवसर र स्रोतको न्यायोचित उपयोग हुन नसक्नु गम्भीर चिन्ताको विषय हो।
तर विगतका शासक, राज्य र जमिन्दारलाई दोष दिएर मात्रै वर्तमानको जिम्मेवारीबाट उम्किन मिल्दैन। आज स्थानीय सरकार जनताको नजिकको सरकार हो। स्थानीय आवश्यकता पहिचान गर्ने, विकासको प्राथमिकता निर्धारण गर्ने र उपलब्ध स्रोतसाधनको प्रभावकारी परिचालन गर्ने अधिकार र जिम्मेवारी उसैको काँधमा छ। त्यसैले सिम्रौनगढको वर्तमान अवस्थाबारे प्रश्न उठ्दा स्थानीय सरकार पनि जवाफदेही हुनैपर्छ।
स्थानीय सरकार गठन भएपछि जनताले सडक, नाला, खानेपानी, शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि, रोजगारी र व्यापारको क्षेत्रमा ठोस परिवर्तनको अपेक्षा गरेका थिए। तर ती अपेक्षालाई दिगो विकासको परिणाममा बदल्न पर्याप्त काम हुन नसकेको जनगुनासोलाई सामान्य रूपमा लिन मिल्दैन। बजेट खर्च गर्नु मात्रै विकास होइन, जनताको जीवनस्तरमा परिवर्तन ल्याउनु वास्तविक विकास हो। सडक निर्माणको घोषणा, योजनाको सूची र औपचारिक कार्यक्रमभन्दा नागरिकले दैनिक जीवनमा अनुभूत गर्ने परिणाम महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
सिम्रौनगढको विकासका लागि सबैभन्दा पहिले यसको ऐतिहासिक महत्त्वलाई आर्थिक सम्भावनासँग जोड्न आवश्यक छ। ऐतिहासिक तथा पुरातात्त्विक सम्पदाको संरक्षण, व्यवस्थित पर्यटन पूर्वाधार, पर्यटकमैत्री सेवा, प्रचारप्रसार र स्थानीय उत्पादनको बजार विस्तार गर्न सके सिम्रौनगढलाई महत्त्वपूर्ण पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा स्थापित गर्न सकिन्छ। इतिहासको चर्चा गर्ने तर ऐतिहासिक सम्पदाको संरक्षण र प्रवर्द्धनमा ठोस लगानी नगर्ने प्रवृत्तिले अब निरन्तरता पाउनु हुँदैन।
त्यस्तै, कृषि सिम्रौनगढको अर्थतन्त्रको महत्त्वपूर्ण आधार हो। किसानले उत्पादन गरेको वस्तुको उचित मूल्य, सिँचाइ सुविधा, कृषि प्रविधि, भण्डारण, प्रशोधन र बजारको सुनिश्चितता गर्न सके स्थानीय अर्थतन्त्रलाई बलियो बनाउन सकिन्छ। कृषि उत्पादनलाई उद्योग र व्यापारसँग जोडेर स्थानीय स्तरमै रोजगारी सिर्जना गर्ने नीति आवश्यक छ। युवाहरूलाई रोजगारीका लागि बाहिरिन बाध्य पार्ने अवस्थाको अन्त्य गर्न स्थानीय सम्भावनामा आधारित उद्यमशीलता विकास गर्नुपर्छ।
व्यापारिक दृष्टिले पनि सिम्रौनगढले आफ्नो सम्भावना पहिचान गर्न सकेको छैन। सीमा क्षेत्रको भौगोलिक अवस्थिति, स्थानीय बजार र कृषि उत्पादनलाई व्यवस्थित व्यापारिक संरचनासँग जोड्न सके यस क्षेत्रको आर्थिक गतिविधि विस्तार हुन सक्छ। त्यसका लागि सडक तथा यातायात पूर्वाधार, व्यवस्थित बजार, व्यवसायमैत्री वातावरण र सम्बन्धित सरकारी निकायबीच प्रभावकारी समन्वय आवश्यक छ।
यसका साथै, सिम्रौनगढको विकास कुनै एक दल, व्यक्ति वा स्थानीय सरकारको एकल प्रयासबाट सम्भव हुँदैन। संघीय, प्रदेश र स्थानीय सरकारबीच समन्वय, नागरिक समाजको निगरानी, निजी क्षेत्रको लगानी र स्थानीय जनताको सहभागिता अपरिहार्य छ। विगतका कमजोरीको समीक्षा गर्दै आगामी वर्षका लागि स्पष्ट विकास योजना, प्राथमिकताका आयोजना, बजेटको पारदर्शिता र समयसीमासहितको कार्यान्वयन प्रणाली बनाइनुपर्छ। विकासका नाममा हुने अनियमितता र राजनीतिक भागबन्डामाथि नागरिकले प्रश्न उठाउन सक्ने वातावरण पनि निर्माण हुनुपर्छ।
अब सिम्रौनगढका जनप्रतिनिधिले जनतालाई आश्वासन होइन, उपलब्धिको हिसाब दिनुपर्छ। कुन क्षेत्रमा कति बजेट खर्च भयो, कति काम सम्पन्न भए, कुन योजना अधुरै छन् र त्यसको जिम्मेवार को हो भन्ने विषय सार्वजनिक हुनुपर्छ। जनताको कर र राज्यको स्रोतबाट सञ्चालित योजनामा जनताको निगरानी सुनिश्चित गर्नु सुशासनको आधार हो।
सिम्रौनगढलाई पछाडि पार्ने ऐतिहासिक अन्यायको क्षतिपूर्ति केवल भाषणले सम्भव छैन। त्यसका लागि राज्यको प्राथमिकतामा यस क्षेत्रलाई राख्नुपर्छ र स्थानीय नेतृत्वले आफ्नो कार्यक्षमता प्रमाणित गर्नुपर्छ। विगतलाई दोष दिएर वर्तमानको असफलता ढाकछोप गर्ने समय सकिएको छ। अब परिणाम देखाउने समय आएको छ।
इतिहासले सिम्रौनगढलाई गौरव दिएको छ, तर वर्तमान पुस्ताले यसको भविष्य निर्माण गर्नुपर्छ। सिम्रौनगढलाई उपेक्षित क्षेत्रको परिचयबाट मुक्त गरी इतिहास, कृषि, व्यापार र पर्यटनको आधारमा समृद्ध नगर बनाउनु आजको आवश्यकता हो। प्रश्न अब सिम्रौनगढमा सम्भावना छ कि छैन भन्ने होइन; प्रश्न हो—त्यो सम्भावनालाई वास्तविक विकासमा बदल्ने इच्छाशक्ति, योजना र इमानदार नेतृत्व कहिले देखिन्छ?